Fábrica de Cerillas da Coruña (España). (1871 - ca. 1955)

1. Área de identificación

1.1 Tipo de entidad:

Institución

1.2 Forma autorizada del nombre:

Fábrica de Cerillas da Coruña (España). (1871 - ca. 1955)

2. Área de descripción

2.1 Fechas de existencia:

1871 - ca. 1955

2.2 Historia/Descripción:

A Vasco-Galaica. As súas instalacións estaban emprazadas nun recinto amurallado, que subía paralelamente pola rúa Falperra, baixando por Castiñeiras de Arriba. Era unha gran extensión, hoxe completamente urbanizada, en cuxos terreos se alzan numerosos bloques de vivendas e mesmo a igrexa de San Pedro de Mezonzo.  O 9 de xuño de 1906, as súas instalacións arderon. O propietario era entón Gabriel Arambillet, despois de que a súa irmá houbese enviudado de Enrique Zaragüeta, o fundador. A pesar daquel suceso, a fábrica retomou a súa actividade en 1908.  Por aqueles anos, o persoal compoñíana 90 mulleres e 12 homes. Dedicaban as súas horas para facer unha produción arreo, e os seus salarios oscilaban entre os cinco e oito reais por día. O dos maquinistas estaban entre os sete e dez reais. O seu fundador Enrique Zaragüeta deixara atrás o seu Guipúscoa natal, fuxindo das consecuencias das Guerras Carlistas que arrasaron España. Asentouse na Coruña, e adquirindo os terreos de Castiñeiras de Arriba, onde antes achábase instalada unha fundición que fora propiedade de Manuel Solórzano. Construíu naquela parcela as edificacións para a elaboración e almacenaxe dos seus produtos. Importou a maquinaria para a fabricación dos fósforos. Así, puido comezar coa produción de mistos en 1871. Na cidade xa había outros dous fabricantes máis: a fábrica Manuel Docampo e Campos, que estaba situada, posiblemente, na zona da Gaiteira, entón municipio de Santa María de Oza. Tamén se achaba a de Antonio Bescansa, fundada sobre 1840 e situábase na zona do Orzán. Con todo, en 1892 implantouse o monopolio estatal do fósforo e acábase coa competencia entre os fabricantes. O Estado convértese no propietario dos dereitos e arrenda estes sobre a explotación ao gremio destes produtos por un prazo de 15 anos. Este alugueiro supoñía o pago dun canon anual de 4.250.000 pesetas no seu conxunto para toda España, de modo que soamente sobreviviron 55 das 87 fábricas das existentes en todo o territorio nacional. No caso da cidade herculina, das tres fábricas que había, só a de Zaragüeta sobreviviu. En tanto que Manuel Docampo, acabou totalmente arruinado e Bescansa, antes de que lle sucedese o mesmo decidiu optar polo peche definitivo das súas instalacións. Por tanto, a fábrica de Zaragüeta, reconstruída despois de devandito incendio, foi aumentando a súa produción de maneira paulatina, grazas ao auxe dos fósforos acaecido no primeiro terzo do século XX. É entón cando alcanzou o seu máximo rendemento, tanto en produtividade como en emprego. No ocaso do Directorio Militar de Primo de Rivera en 1929,  daba traballo a 350 operarios, sobre todo a mulleres. A fábrica de Zaragüeta permaneceu aberta ata mediados da década dos anos cincuenta do pasado século XX. 

4. Área de control

4.1 Identificador del registro:

ADGA20240012908

4.4 Estado de elaboración:

Borrador

4.5 Nivel de detalle:

Básico