Prisión Central de Celanova (Ourense, España). (1938 - 1943)

1. Área de identificación

1.1 Tipo de entidad:

Institución

1.2 Forma autorizada del nombre:

Prisión Central de Celanova (Ourense, España). (1938 - 1943)

2. Área de descripción

2.1 Fechas de existencia:

1938 - 1943

2.2 Historia/Descripción:

As primeiras noticias existentes acerca da instalación dun cárcere no mosteiro de San Salvador de Celanova datan de tan só dez días despois do inicio da Guerra Civil, cando o xornal La Región publicaba, o 27 de xullo de 1936, a noticia de que no cárcere de partido da vila de Celanova ingresaran 13 mulleres comunistas procedentes da capital, ademais de sinalar que o antigo mosteiro de San Salvador de Celanova fora rehabilitado para acoller a aqueles presos que “non caben” na Prisión Provincial. A partir deste intre a cronoloxía deste novo centro penitenciario estará marcada por tres períodos diferenciados: o primeiro como prisión local, despois como un anexo da Provincial e, por último, como prisión central plenamente autónoma. Nun primeiro momento a súa función reduciríase a acoller aqueles presos que eran produto das detencións levadas a cabo na comarca e nos seus arredores. Con todo, xa nos primeiros días de agosto este centro transformarase en prisión habilitada, acollendo a aqueles presos que, dado o volume alcanzado pola represión franquista na provincia, non tiñan cabida na Prisión Provincial. O forte incremento no número de reclusos que experimenta a prisión de Celanova a partir de comezos de 1938 probablemente respondese á intención de cambiar a súa clasificación penal, converténdoa nun centro de reclusión para presos políticos. O cambio prodúcese en maio dese mesmo ano cando o xefe do Servizo Nacional de Prisións notifica ao director da Prisión Provincial o acordo tomado para transformar o Mosteiro de Celanova en Prisión Central. A partir deste intre funcionará como unha prisión plenamente autónoma, que terá como función acoller unicamente a presos políticos, acusados de rebelión militar e xulgados por un tribunal militar, aínda que existe constancia de que nesta prisión tamén tiveron cabida os presos comúns. A ela chegarán presos de distintas procedencias, tanto doutras cidades galegas como de poboacións do norte de España. Na súa transformación como prisión autónoma debeu xogar un papel importante a súa localización, unha pequena vila do interior da provincia de Ourense, na retagarda da zona nacionalista, e o feito de contar cun edificio con capacidade para albergar ata 1500 reclusos. A estas razóns debemos sumar a súa proximidade a Asturias, o Goberno Militar de Oviedo ordenou o traslado duns 4000 presos procedentes de cárceres asturianos durante os seis anos nos que o mosteiro de San Salvador de Celanova actuou como prisión central, co que se contribuía a aliviar a concentración de internos que se estaba producindo nos centros de Xixón e Oviedo. Con todo, o progresivo descenso do número de reclusos nos primeiros anos da década dos 40 levou a que se decidise o seu peche. O 2 de setembro de 1943 un oficio da Dirección Xeral de Prisións comunica o acordo de proceder ao peche da Prisión Central de Celanova. Os reclusos serán distribuídos entre a Prisión Central de Burgos, a Prisión de Santa Isabel de Santiago, a Prisión Central de Xixón e a Provincial de Ourense. Desde que, a finais de setembro de 1943, a prisión pechará as súas portas foron varios os usos que se deron a este espazo, na actualidade é a sede do Concello de Celanova, da Policía local, do Instituto de Ensino Secundario de Celanova e de varias institucións culturais e asociacións locais.

2.3 Lugares:

España. Residencia, sede: Celanova, Ourense

3. Área de relaciones

Instituciones:

Prisión Provincial de Ourense (España). (1873 - 1987)

Prisión Habilitada de Celanova (Ourense, España). (1936 - 1938)

Materias:

Establecementos penitenciarios

Represión política

Franquismo

Presos políticos

‎Memoria democrática de Galicia

4. Área de control

4.1 Identificador del registro:

ADGA20220022408

4.4 Estado de elaboración:

Finalizado

4.5 Nivel de detalle:

Básico

6. Relaciones con recursos Web

Buscador de represaliados de la Guerra Civil Española
Fundación Francisco Largo Caballero. Censo de represaliados da UXT
Fundación Pablo Iglesias. Diccionario biografico.
A represión na provincia de Ourense
Innovation and Human Rights: la base de datos centralizada de víctimas de la Guerra Civil y el franquismo
Nomes e voces