O Ministerio da Gobernación foi un departamento de goberno creado no século XIX. Os seus antecedentes máis inmediatos atópanse en dúas institucións: o Ministerio do Interior, creado por Real Decreto en 1809 baixo o amparo do Estatuto de Bayona, e a Secretaría do Despacho de Gobernación do Reino, creada tras a promulgación da Constitución de Cádiz de 1812. Tras varias supresións e reaparicións destes organismos durante o reinado de Fernando VII, en 1833 creouse o Ministerio de Fomento, o cal reunía as competencias dos anteriores organismos. En 1834 o seu nome cambiou a Ministerio do Interior e en 1835 a Ministerio da Gobernación. O obxectivo foi o de, seguindo o espírito da Constitución de Cádiz, impulsar o progreso e benestar dos españois e procurar a súa felicidade. Nel reuníronse multitude de competencias da administración interior do reino: agricultura, obras públicas, correos, sanidade, orde pública, etcétera.
A partir de 1847 a súa denominación pasou a ser Ministerio da Gobernación do Reino e comezou a perder competencias: instrución pública, cultura e obras públicas foron as primeiras en ser asumidas por outros departamentos. A seguridade do Estado comezou a ter un papel máis destacado no seu funcionamento coa creación do Goberno Superior de Policía en 1848. Durante os seguintes anos, o Ministerio tivo diversas reformas internas sen que se visen alteradas substancialmente as súas competencias. Tras a restauración borbónica, e a pesar das disputas con de o Ministerio da Guerra polo control da Garda Civil, as competencias ao redor da seguridade reforzáronse coa creación da Dirección Xeral de Seguridade en 1876. En 1887 perdería unha competencia máis: desde entón os asuntos penais pasarían a formar parte do Ministerio de Gracia e Xustiza.
Durante os últimos anos do século XIX e os primeiros anos do XX a conflitividade social e o terrorismo anarquista marcaron a axenda e reforzaron os labores de seguridade do Ministerio. Durante a ditadura de Primo de Rivera tivo varias reformas e se desgajaron as competencias relativas ao abastecemento.
A Segunda República trouxo importantes novidades. Unha delas foi a creación da Garda de Asalto e das Policías Locais. Durante esta etapa creáronse novos gabinetes e reorganizáronse os organismos dependentes. No terreo da saúde e da beneficencia, creáronse novas Direccións Xerais, para posteriormente desgajarse nun novo e efémero Ministerio de Sanidade.
Tras o estalido da Guerra Civil, o Ministerio de Gobernación continuou existindo no territorio controlado pola República. Creouse un Consello Nacional de Seguridade e un Consello Provincial en cada unha das provincias, así como a creación de novos corpos de seguridade e de servizos de información. No territorio controlado polos sublevados, todos os poderes quedaron agrupados baixo a Xunta de Defensa Nacional. Baixo ela trazouse a Administración Central do Estado con varios ministerios. As antigas competencias de Gobernación quedaron divididas no Ministerio de Orde Pública e no Ministerio do Interior. En 1938 ambos se fusionaron baixo a denominación, de novo, de Ministerio de Gobernación. Durante esta etapa creáronse multitude de delegacións e asumiuse a competencia de turismo.
A partir dos anos 60 a actividade ministerial seguiu reforzándose coa creación da Secretaría Xeral Técnica, a Xefatura Central de Tráfico e a Subdirección Xeral de Protección Civil.
Tras a ditadura, o Ministerio foi obxecto dunha ampla reorganización interna, ata que, finalmente, en 1977, produciuse a súa disolución coa creación do Ministerio do Interior.