Partido Comunista de España. (1921 -)
1. Área de identificación
- 1.1 Tipo de entidad:
- 1.2 Forma autorizada del nombre:
- 1.6 Identificadores complementarios:
- Institución
- Partido Comunista de España. (1921 -)
2. Área de descripción
- 2.1 Fechas de existencia:
- 2.2 Historia/Descripción:
- 2.3 Lugares:
- 2.5 Funciones, ocupaciones y actividades:
- Actividad:
- 1921
O Partido Comunista de España (PCE) é un partido político español de ideoloxía comunista formado o 14 de novembro de 1921.
O 15 de abril de 1920, na Casa do Pobo de Madrid, foi fundado o Partido Comunista Español pola Federación de Mocidades Socialistas, que xa durante a Primeira Guerra Mundial apoiara aos internacionalistas encabezados por Lenin, e que acordou no seu V Congreso, celebrado en decembro de 1919, adherirse á Internacional Comunista. Entre os seus fundadores estaba Dolores Ibárruri, e conformárono desde o principio traballadores novos, estudantes, obreiros, intelectuais e campesiños. O órgano de expresión do Partido Comunista Español pasou a ser El Comunista, no que apareceu o manifesto de fundación do partido, no que se facía fincapé en que era necesario apartarse do reformismo e defender a revolución como única vía para a consecución do socialismo.
O 13 de abril de 1921, despois do III Congreso Extraordinario do PSOE, no que se abriu a brecha entre partidarios de adherirse á III Internacional e os que non, Antonio García Quejido, fundador do PSOE e da UXT, e un dos líderes máis prestixiosos do movemento obreiro, declarou que os vogais da Executiva partidarios da III Internacional separábanse do PSOE para constituír o Partido Comunista Obreiro Español.
Seguindo as indicacións da Internacional Comunista, o Partido Comunista Español e o Partido Comunista Obreiro Español celebran en Madrid, do 7 ao 14 de novembro de 1921, unha conferencia de fusión dando lugar ao Partido Comunista de España.
O 15 de marzo de 1922, o Partido Comunista de España celebraba o seu I Congreso en Madrid. O primeiro secretario xeral foi Antonio García Quejido, que expuxo a necesidade de lograr a unidade da clase obreira ao redor da vangarda constituída polo novo partido, co obxectivo de alcanzar o socialismo.
O 13 de setembro, o xeneral Miguel Primo de Rivera, en conivencia co rei Alfonso XIII, daba un golpe de estado e establecía a súa ditadura. Os locais do PCE son entón clausurados e sucédense as detencións de militantes comunistas e do secretario xeral.
Tras a proclamación da República, o PCE volveu á luz nunha situación moi precaria, despois de estar practicamente na clandestinidade ou case nela desde a súa fundación.
O 17 de marzo de 1932 celebrouse o IV Congreso do PCE en Sevilla, que elixe a José Díaz Ramos como secretario xeral, co obxectivo de construír un gran partido comunista de masas.
A finais de 1932 o PCE chega a 15 000 afiliados, abríndose a alianzas con outras forzas políticas como o PSOE. O 3 de decembro de 1933, é elixido o primeiro deputado comunista da historia de España, Cayetano Bolívar Escribano, que saíu do cárcere para ocupar o seu escano pola provincia de Málaga.
Posteriormente, na chamada Revolución de 1934 contra a política do goberno radical-cedista, o PCE desempeñou un papel menor que o do PSOE. Con todo tivo que volver á clandestinidade, tendo xa 20 000 militantes. En 1935 o PCE adhírese á política de crear unha Fronte Popular que agrupe a todas as forzas de esquerda. Tras a vitoria electoral da Fronte Popular o 16 de febreiro de 1936, o prestixio do Partido Comunista creceu rapidamente.
Desde 1933 o PCE organizou unha milicia paramilitar, as chamadas Milicias Antifascistas Obreiras e Campesiñas (MAOC), que de feito foron a única milicia de partido que antes da Guerra civil tiñan recibido un auténtico adestramento militar. As MAOC contaron coa instrución de oficiais do exército como Francisco Galán ou de militantes comunistas como Enrique Líster e Juan Modesto que recibiran formación militar na Unión Soviética durante os anos 1930.
A expansión do PCE tivo nos momentos previos á Guerra Civil e nos inmediatamente posteriores dous grandes fitos:
• O primeiro foi a unificación da Mocidade Socialista e a Mocidade Comunista o 1 de abril de 1936, que deu lugar á formación da Mocidade Socialista Unificada (JSU). Con todo, a JSU elixiu como secretario xeral a Santiago Carrillo, quen anos máis tarde se convertería en secretario xeral do PCE.
• O segundo foi a constitución do Partido Socialista Unificado de Cataluña (PSUC) o 23 de xullo de 1936 tras un proceso previo á guerra, pero que se acelerou ao iniciarse esta, e que foi a fusión de catro partidos: o Partido Comunista de Cataluña, a sección catalá do PSOE, uniuna Socialista de Catalunya e o Partit Català Proletari.
Desde que estalou a Guerra Nacional Revolucionaria (denominación que lle deu o partido á Guerra Civil), a estratexia do PCE foi sempre o buscar a unidade contra a reacción golpista, formando unha Fronte Popular que aglutinase a todas as forzas leais á República, incluíndo á pequena burguesía e a determinados sectores da media burguesía.
Nesa loita, que se desenvolvía dun extremo a outro do país, tomaron parte desde o primeiro momento os dirixentes comunistas José Díaz, Dores Ibárruri, Vicente Uribe, Pedro Checa, Evaristo Gil e Antonio Mije, ademais dos dirixentes das Mocidades Socialistas Unificadas como Santiago Carrillo, Trifón Medrano, Fernando Claudín, José Cazorla, Federico Melchor, Ignacio Gallego, Andrés Martín e Lina Odena. Os dous últimos caeron nos primeiros combates.
O PCE tamén foi responsable da creación das Milicias Antifascistas Obreiras e Campesiñas (MAOC) e da unidade sindical entre a Unión Xeral de Traballadores e a CGTU.
O goberno republicano só recibiu axuda da URSS e México, escasa en comparación co inmenso apoio militar e armamentístico da Alemaña nazi e a Italia fascista aos sublevados.
O 29 de xullo de 1936, aos dez días de empezar a guerra, Dores Ibárruri fai un chamamento internacional por radio para defender a República. Comezaron a formarse as Brigadas Internacionais de voluntarios, representantes de máis de medio centenar de países, integradas por comunistas, socialistas, xente doutros partidos, obreiros, campesiños, intelectuais e antifascistas en xeral.
O 4 de setembro de 1936, o socialista Francisco Largo Cabaleiro esixiu a colaboración dos comunistas para aceptar as responsabilidades gobernamentais, ante o cal o PCE accedeu a incorporarse á administración gobernamental e conformar un goberno da Fronte Popular.
O Partido Comunista empezou a crear un Exército Popular practicamente apenas iniciada a guerra coas formacións que constituíron o Quinto Rexemento de Milicias Populares.
A política da Fronte Popular levoulle a conflitos cos anarquistas da CNT-FAI e os comunistas antiestalinistas do Partido Obreiro de Unificación Marxista (POUM), os cales non estaban de acordo coas alianzas coa pequena burguesía nin en pospor a revolución á guerra. Doutra banda, como artífice da militarización das milicias no Exército Popular Republicano, o PCE tamén foi acusado de deshumanizar o proceso revolucionario.
Tras a vitoria de Franco, os demócratas en xeral e os comunistas en particular pasan a vivir momentos duros. O réxime de Franco, de trazos anticomunistas, demonizou ao PCE, encarcerando, torturando e asasinando aos seus membros, sometendo a algúns deles a xuízos sumarísimos que carecían de garantías mínimas para que os procesados puidesen ser xulgados con equidade. O goberno franquista aplicou a lei retroactivamente, cualificando de insurxentes aos que se mantiveron fieis á legalidade constitucional. Nesas durísimas condicións, o PCE tívose que reorganizar na clandestinidade en España e no exilio.
No interior de España, o partido íase reorganizando aos poucos e en 1943, Mundo Obrero, Verdad, Unidad, E Obrero e a Nosa Bandera publicábanse en diversas zonas de España. Foi durante moito tempo a principal, cando non a única, forza organizada contra a ditadura de Franco. Ao pouco tempo de iniciarse a Segunda Guerra Mundial, o secretario xeral José Díaz morre e é substituído por Dolores Ibárruri, Pasionaria.
Tras a invasión da URSS polo exército alemán o PCE uniuse ao movemento de resistencia contra o nazismo, integrándose a Agrupación de Guerrilleros Españoles nas Fuerzas Francesas de Interior (FFI), acabando moitos dos seus militantes nos campos de concentración como Mauthausen. Ao mesmo tempo impulsou a loita guerrilleira en España, o chamado maquis, xa que tiñan a esperanza de que coa derrota de Hitler houbese unha intervención en España, cousa que finalmente non se produciu.
O partido decidiu abandonar a vía guerrilleira en 1948, tras o fracaso en 1944 da invasión do Val de Arán.
En 1947 prodúcense no metal de Madrid e nas empresas téxtiles de Cataluña os primeiros movementos reivindicativos, durisimamente reprimidos polo franquismo. Seguindo a táctica leninista, o partido opta por combinar a loita clandestina co aproveitamento das físgoas legais que o sistema permite: os comunistas participan nos sindicatos verticais e en todas as organizacións de masas que existen (irmandades de acción católica, gremios...). Nas eleccións de enlaces sindicais de 1950 xa son elixidos numerosos obreiros comunistas e outros concienciados. Este movemento dará orixe ás Comisións Obreiras.
Pero a situación volve empeorar para os comunistas, pois á represión do réxime únese a guerra fría, durante a cal o goberno ditatorial pasa a ser un importante auxilio na política dos Estados Unidos fronte á Unión Soviética.
O 12 de marzo de 1951 o PSUC chama á folga xeral en Cataluña. No País Vasco, Navarra e Madrid prodúcense outras folgas. Aos obreiros vánselles unindo estudantes e intelectuais, moitos deles xa pertencentes a unha nova xeración crecida durante o franquismo.
En xaneiro de 1960 reuniuse o VI Congreso do PCE en Praga, que elixiu a Santiago Carrillo como secretario xeral, que despraza a Dores Ibárruri á presidencia do Partido.
A nivel interno, seguindo o ronsel do Partido Comunista Italiano, o PCE vai buscando unha vía autónoma á do PCUS e a Unión Soviética, esbozando o que se denominará eurocomunismo. Neste camiño, a actitude ás veces excesivamente personalista do novo secretario xeral irá apartando a cantos discrepan da liña da dirección: en 1964 Fernando Claudín e Jorge Semprún son expulsados de modo sumarísimo do partido. Ese mesmo ano prodúcese a escisión dun sector en contra da política de reconciliación nacional e o eurocomunismo, que pasa a constituír o Partido Comunista de España (marxista-leninista).
A mediados de 1965 celébrase o VII Congreso do PCE, no que se defende o avance ao socialismo por unha vía pacífica, parlamentaria e axeitada aos trazos específicos de España, apostando polo non aliñamento no plano internacional. Tras a condena da invasión soviética de Checoslovaquia en 1968 escindirase o Partido Comunista de España (VIII-IX Congresos).
Tras o VIII Congreso (1972), no que se traza a liña definitiva que seguirá o partido, Enrique Líster funda o Partido Comunista Obreiro Español, que se escinde do PCE. A nova política de Carrillo concrétase na constitución en París con outros partidos e personalidades independentes da Junta Democrática de España o 30 de xullo de 1974, organismo crave na transición española e máis adiante en Coordinación Democrática (a chamada «platajunta»), unión entre a Junta e a Plataforma de Converxencia auspiciada polo PSOE.
En decembro de 1975 o rei Juan Carlos trasladou a Santiago Carrillo a mensaxe de que pretendía democratizar o réxime, pedindo paciencia e o fin dos ataques á monarquía. O PCE, que até entón seguía impulsando unha «ruptura democrática», no comité executivo de xaneiro de 1976 deixaba xa ao carón as críticas ao rei e baixa o nivel de ofensiva e mobilización.
O 11 de febreiro de 1977 o PCE presenta a documentación para ser incluído no Rexistro de Asociacións e o 9 de abril dese mesmo ano o PCE é legalizado, presentándose ás eleccións xerais de 1977 con Santiago Carrillo como candidato.
- España
- Partido políticode ideoloxía comunista
3. Área de relaciones
- Personas:
- Jerárquica: Fundadora, secretaria e presidenta
- Instituciones:
- Asociativa: Fusionado co PCE (1921)
- Jerárquica: (1968)
- Asociativa: (1968)
- Asociativa: 1968
- Asociativa: 1964
- Asociativa: (1973)
- Asociativa: (1971)
- Asociativa: 1986
- Asociativa: 1973
- Materias:
- Ibárruri Gómez, Dolores, 1895 - 1898
- Partido Comunista Obreiro Español
- Partido Comunista de Galicia
- Partido Comunista de España (Bandera Roja)
- Organización Comunista de España. Bandera Roja
- Partido Comunista de España (Marxista-Leninista)
- Partido Comunista de los Trabajadores
- Liga Comunista Revolucionaria
- Mesa para a Unidade dos Comunistas
- Unificación Comunista de España
4. Área de control
- 4.1 Identificador del registro:
- 4.3 Reglas y/o convenciones:
- 4.4 Estado de elaboración:
- 4.5 Nivel de detalle:
- ADGA20160037517
- ISAAR(CPF): Norma Internacional sobre Registros de Autoridad de Archivos relativos a Instituciones, Personas y Familias. 2ª ed. Consejo Internacional de Archivos, 2004
- Finalizado
- Completo
Xunta de Galicia. Información mantenida y publicada en internet por la Xunta de Galicia
Atención a la ciudadanía - Accesibilidad - Aviso legal - Mapa del portal